تبلیغات
...پاورقی فرهنگ و ارتباطات - مطالب ابر اتباع قول احسن
 
...پاورقی فرهنگ و ارتباطات
حرف‌های زده نشده در حوزه معارف اسلامی، دین، حکومت (سیاست‌گذاری عمومی)، جامعه اسلامی، فرهنگ و ارتباطات

انظر الی ما قال و لاتنظر الی من قال...
یکی از دوستان که دانشجوی دکتری ادبیات است، در یک گروه تلگرامی که غالباً در آن به بحث می‌پردازد، با ذکر عبارت بالا جملاتی با این مضمون نوشت که باید به محتوای سخن توجه کرد،‌ نه گوینده. هرچند ظاهر این حرف، بسیار مردم‌پسند و شیک است اما واقع چیز دیگری است و اسلام چنین نظری ندارد!

قبل از ورود به نظر اسلام و بررسی روایت و منابع دینی، به نظر شما حکم عقل چیست؟ مثلاً انسانی که دین ندارد، آیا به گوینده سخن توجه نمی‌کند؟ 
شما در فیلم‌های خارجی می‌بینید که انسان‌های بی‌دین و سکولار هم در هر قضیه‌ای به گوینده سخن توجه می‌کنند و گاهی هم به صحت خبر گوینده شک می‌کنند. در آزمایش‌های تجربی روان‌شناسی هم ثابت شده است که منبع خبر واقعاً مهم است مثلاً عروسک زیبا را راستگو می‌دانیم و عروسک زشت را دروغگو. هم‌چنین است بازی مافیا که بیش از محتوا، خود گوینده مهم است.
 یک مثال دیگر: شما مقایسه کنید وضعیتی را که سپاه و ارتش طرح پیشنهاد کاهش بودجه نظامی ایران را بدهند با وضعیتی که سازمان منافقین این پیشنهاد را بدهد. در این زمینه قطعا همه ما می‌دانیم باید به اهداف و نیت‌های پنهان هم توجه کنیم و اگر سپاه و ارتش که همواره نیازمند امکانات نظامی‌اند چنین پیشنهادی دادند، می‌گوییم خب، پس حتماً بودجه‌اش این‌قدر لازم نیست و باید کم شود ولی اگر سازمان منافقین که سابقه تهاجم نظامی علیه ایران را دارد چنین پیشنهادی داد، می‌گوییم می‌خواهند ما را از نظر دفاعی ضعیف کنند.

در جهان یک استثنا برای این قضیه وجود دارد. یعنی گاهی وقت‌ها انسان‌های عاقل عالم به گوینده سخن توجه نمی‌کنند. کجا؟ آن‌جایی که مقدار محتمل خیلی بالاست. مثال: فرض کن یک دیوونه بهت بگه خونه‌ت داره می‌سوزه. سرت رو بر می‌گردونی نگاه می‌کنی ببینی داره می‌سوزه یا نه. بله گاهی قضیه شوخی‌بردار نیست و یک‌درصد احتمال راست گفتن هم ارزش بررسی دارد!

پس منطقی‌تر آن است که ما مسلمانان هم مثل بقیه مردم به همه زمینه‌های گفته‌ها توجه کنیم؛ به ویژه گوینده آن و اینکه کی و کجا و درچه شرایطی گفته شده است؛ مثلا در عصبانیت گفته یا در مستی؟ موارد متعددی در نصوص دینی هم این نکته را تأکید می‌کنند و می‌گویند به انسان‌های که از آن‌ها علم می‌آموزید و یا به حرف‌شان گوش می‌دهید،‌ توجه کنید. تا جایی که شنیدن کلام هر فرد در حد پرستش او دانسته است!

 اما چرا این حدیث (لا تنظروا الی من قال!) می‌گویند به گوینده توجه نکنید؟ در حالی که مثل روز روشن است باید به همه جوانب قول از جمله قائل (گوینده) آن توجه کرد. همه انسان‌ها قبول دارند باید با توجه به کردن همه جوانب، تصمیم بگیرند و استماع قول تنها گوش کردن به محتوای پیام نیست، بلکه بررسی همه جوانب است که اتباع قول احسن را به دنبال دارد. (فبشر عباد الذین یستعمون القول و یتبعون احسنه)

پاسخ اینجاست:
اول خود حدیث را کامل بخوانیم!
«خُذ الحكمَةَ حَیثُ كانَتْ وَ انْظُر اِلی ما قالَ و لا تنظُرْ الی مَنْ قال»،[1] (حكمت را هر جایی است فرا بگیر و نگاه كن به آنچه گفته می‌شود نه به گوینده سخن.) 
نیز در همین رابطه در روایت دیگر آمده است «خُذِ الحكمَةَ ممّنْ اَتاكَ بِها و انظُرْ الی ما قالَ وَ...»؛[2] (حكمت را از هر كسی كه نزد تو می‌آورد فرابگیر و نگاه كن به آنچه گفته می‌شود نه به گوینده سخن.)
خب، حالا مثل روز روشن شد که حدیث می‌گوید اگر کسی، حکمت را (و نه همه علوم و دیگر موضوعات را) نزد تو آورد، تو از او بگیر و کاری نداشته باش به اینکه مؤمن است یا منافق و بی‌دین! مثل آن روایات دیگری که می‌گویند حکمت گمشده است ولو در نزد منافق باشد بروید از او بگیرید، این روایت هم می‌خواهد ارزش حکمت را برساند؛ نه چیز دیگر را. (توجه هم کنید که هر سخنی، حکمت نیست. حکمت در این روایات ناظر به بخش خاصی از علم است.)

پس مثل همیشه به گوینده سخن و منبع خبر توجه کنید. به هر بنگاه سخن‌پراکنی دل ندهید که بدبختتان می‌کنند؛ چه این‌طرفی،‌ چه آن طرفی. حتی صداوسیما را یک‌جانبه گوش نکنید؛ گاهی باید بروید ببینید خود غربی‌ها،‌ داعشی‌ها، آفریقایی‌ها درباره عملکرد و سنت خود چه نظری دارند و چرا این کار را کرده‌اند.

[1] . تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی،  1366، ص 58.
[2] . همان، ص 612




نوع مطلب: یادداشت‌های علمی، معارف‌اسلامی‌وفرهنگ‌وارتباطات، آموزش، 
برچسب‌ها: حدیث «اُنظُر الی ما قالَ و لا تَنظُر الی مَن قالَ»، اهمیت اعتبار منبع خیر در اسلام، همه چیز پیام نیست، ما قال یا من قال؟ کدام را باور کنیم؟، تأثیر ویژگی‌های شخصیتی و روانی گوینده بر محتوای سخن، اتباع قول احسن، پیام در ارتباطات،
پیوندهای مرتبط:




درباره وبلاگ

*وب‌نوشت حمید درویشی شاهکلائی،
*متولد شیرگاه (سوادکوه شمالی) مازندران،
*دانش‌آموخته دوره سوم کارشناسی ارشد پیوسته رشته «معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات» دانشگاه امام صادق علیه السلام.
*دانشجوی پنجمین دوره دکتری فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
*اولین «رتبه یک» کنکور سراسری دکتری علوم ارتباطات (1390).
*مؤسس قرارگاه نشریات حیات و سردبیر سابق ماه‌نامه فرهنگی سیاسی حیات، نشریه بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق علیه السلام، سال بیست و یکم و بیست و دوم.
*معاون سابق آموزش و معاون سابق ارتباطات مرکز آموزش‌های مجازی بسیج مستضعفین
*پژوهش‌گر برتر مرکز مطالعات راهبردی تربیت اسلامی (1394)
*با افتخارتر از همه: برادرزاده سردار سپاه اسلام، پاسدار شهید برزو درویشی.
* وبلاگ پاورقی فرهنگ و ارتباطات به متن‎‌ها و حاشیه‌های فرهنگ و ارتباطات با اولویت انقلاب اسلامی و علاقه نویسنده می‌پردازد.

مدیر وبلاگ : مدیر وبنوشت
پیوندهای روزانه
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین روزآمد :